جنوبگان (آنتارکتیکا)؛ اسرار قاره‌ای که زمان در آن متوقف شده است

عصرایران؛ محمد مهدی حیدرپور - آنتارکتیکا یا جنوبگان، دورافتاده‌ترین و جنوبی‌ترین قاره جهان است که به عنوان پنجمین قاره بزرگ زمین شناخته می‌شود. حدود ۹۹ درصد از سطح این قاره با لایه‌های عظیمی از یخ پوشیده شده است. این منطقه که قطب جنوب جغرافیایی را در بر می‌گیرد، به طور میانگین سردترین، خشک‌ترین و بادخیزترین نقطه سیاره ماست. اما پشت این سکوت یخی، حقایقی نهفته است که تصور شما را از زمین کاملاً تغییر می‌دهد.

۱. اقلیم و عجایب آب‌وهوایی

• خشک‌ترین نقطه زمین: شاید عجیب به نظر برسد، اما آنتارکتیکا خشک‌ترین منطقه جهان است. «دره‌های خشک» در این قاره مناطقی هستند که میلیون‌ها سال است هیچ بارش برف یا بارانی را به خود ندیده‌اند.

• بادهای کاتاباتیک: این قاره بادخیزترین قاره جهان محسوب می‌شود. سرعت تندبادها در برخی مناطق به ۳۲۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد که می‌تواند هر سازه‌ای را به چالش بکشد.

• رکورد انجماد: سردترین دمای ثبت‌شده در تاریخ کره زمین برابر با منفی ۸۹.۲ درجه سانتی‌گراد بوده که در سال ۱۹۸۳ در ایستگاه «وستوک» ثبت شده است.

۲. گنجینه آب شیرین و یخ‌های عظیم

• انبار آب شیرین: آنتارکتیکا حدود ۷۰ درصد از کل آب شیرین و ۹۰ درصد از یخ‌های آب شیرین کره زمین را در اختیار دارد. میانگین ضخامت یخ در این قاره حدود ۱.۶ کیلومتر است.

• بزرگترین توده یخی: ورقه یخی آنتارکتیکا بزرگترین توده یخ منفرد در زمین است. دانشمندان برآورد می‌کنند که اگر ورقه یخی غربی آن به طور کامل ذوب شود، سطح آب دریاهای جهان حدود ۵ متر افزایش می‌یابد.

• رشته‌کوه ترانس‌آنتارکتیک: این قاره توسط یکی از طولانی‌ترین رشته‌کوه‌های جهان به طول ۳۵۰۰ کیلومتر به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شده است.

۳. حیات در شرایط غیرممکن

• قارچ‌های جان‌سخت: به رغم سرمای شدید، حدود ۱۱۵۰ گونه مختلف قارچ در این قاره شناسایی شده‌اند که به خوبی با چرخه‌های مداوم انجماد و ذوب سازگار شده‌اند.

• نبود خرس‌های قطبی: برخلاف تصور رایج، هیچ خرس قطبی در جنوبگان زندگی نمی‌کند؛ آن‌ها ساکنان قطب شمال هستند. پنگوئن‌ها، به‌ویژه پنگوئن امپراتور، نماد اصلی حیات در جنوبگان هستند.

• فراوان‌ترین حیوان: برخلاف انتظار، پنگوئن‌ها فراوان‌ترین موجود خشکی نیستند، بلکه یک نوع کرم بسیار کوچک به نام «نماتود» این عنوان را در اختیار دارد.

۴. شگفتی‌های زمین‌شناختی و فضایی

• آتشفشان در دل یخ: کوه «اربوس» جنوبی‌ترین آتشفشان فعال زمین است که دریاچه‌ای از گدازه مذاب دائمی دارد؛ تضادی خیره‌کننده از آتش و یخ.

• آبشارهای خون: پدیده آبشارهای خون یا «Blood Falls» منظره‌ای حیرت‌انگیز ایجاد کرده که در آن آبی قرمز رنگ مانند خون از یخچال تیلور نشت می‌کند. این رنگ ناشی از اکسید شدن آهن در آب شور بسیار قدیمی است.

• بهشت شکارچیان شهاب‌سنگ: جنوبگان بهترین مکان برای یافتن شهاب‌سنگ‌هاست. یخ‌های سفید و سرمای شدید، سنگ‌های آسمانی (حتی از مریخ و ماه) را برای هزاران سال سالم و قابل رویت نگه می‌دارند.

۵. تاریخچه، سیاست و قوانین عجیب

• روزی که نخل‌ها می‌روییدند: ۵۳ میلیون سال پیش، آنتارکتیکا به قدری گرم بود (بیش از ۲۰ درجه سانتی‌گراد) که درختان نخل در امتداد سواحل آن رشد می‌کردند.

• فتح تاریخی قطب جنوب: «روئال آمونسن» نروژی نخستین انسانی بود که با پیشی گرفتن از رقیب خود «رابرت فالکون اسکات»، در ۱۴ دسامبر ۱۹۱۱ پرچم نروژ را در قطب جنوب به اهتزاز درآورد.

• نیروگاه هسته‌ای و بزرگترین جامعه: ایستگاه «مک‌موردو» بزرگترین مرکز استقراری در آنتارکتیکا است که از سال ۱۹۶۲ توسط آمریکا اداره می‌شود و در گذشته حتی از نیروگاه هسته‌ای در آن استفاده شده است.

• قاره‌ای بدون منطقه زمانی: از آنجا که تمام خطوط طول جغرافیایی در قطب به هم می‌پیوندند، جنوبگان شامل تمام مناطق زمانی زمین می‌شود.

• پیمان صلح‌آمیز: در سال ۱۹۵۹، پیمان آنتارکتیک امضا شد تا این قاره فقط برای پژوهش‌های صلح‌آمیز استفاده شود.

• جراحی اجباری و تولد: برای کار در اینجا، خارج کردن دندان عقل و آپاندیس الزامی است. همچنین «امیل مارکو پالما» در سال ۱۹۷۹ اولین نوزادی بود که در این قاره متولد شد.

۶. دانستنی‌های کوتاه و جذاب

• دریاچه عمیق (Deep Lake): آب این دریاچه به قدری شور است که در دمای منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد نیز مایع باقی می‌ماند.

• دامنه اینترنتی: آنتارکتیکا دامنه اختصاصی خود یعنی .aq را دارد.

• مرتفع‌ترین نقطه: قله وینسون ماسیف با ۴۹۸۷ متر ارتفاع، بلندترین نقطه این قاره است.

دهه 60؛ سارا خوئینی‌ها و چنگیز وثوقی در اوایل ازدواج شان (عکس)

بیشتر بخوانید:

زلال‌ترین آب جهان در قطب جنوب؛ دور از هر آلودگی انسانی (فیلم)

تماشاخانه

موج برکناری زنان متخصص در میراث فرهنگی ایران / غیر متخصصین همچنان بر صندلی قدرت نشسته‌اند

ببینید آتش‌سوزی‌های صنعتی و تجاری در ایران / طی یک ماه بیش از ۳ آتش‌سوزی / نشت گاز ، سهل‌انگاری یا عمدی؟

فیلم های دیگر