«خانه وثوق»/ اتاق ۷ دری، الماس معماری محله عودلاجان/ خانه خائن بزرگ

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ حسن خان وثوق الدوله نخست وزیر دو دوره ایران که به دلیل امضای قراداد 1919 در دوران صدارتش از شخصیت های منفی و مورد انتقاد تاریخ معاصر ایران است، نامش بر یکی از عمارت های مشهور تهران قرار دارد. خانه وثوق که البته به نام خانه قوام الدوله هم شهرت دارد.او متولد 1247 در تهران بود و در سال 1271 به مقام مستوفی گری آذربایجان رسید که به دلیل سکونت ولیعهد قاجار همیشه در آن دوران از اهمیت فراوان برخوردار بوده است.

در سال 1273 لقب وثوق الدوله از جانب ناصرالدین شاه به او تعلق یافت. پس از برقراری مشروطه در سال 1285، وثوق به نمایندگی مجلس انتخاب شد و بعد از پایان استبداد صغیر و فرار محمد علی شاه از کشور، وثوق الدوله به ریاست هیات عالی برگزیده شد و این همان هیاتی بود که حکم اعدام  شیخ فضل‌الله نوری را صادر کرد که در 9 مرداد سال 1288 در میدان توپخانه (امام خمینی فعلی) به دار آویخته شد.

وثوق الدوله

در سال های بعد او چند دوره وزیر مالیه(دارایی)، خارجه، عدلیه(دادگستری)، داخله(کشور) و معارف(فرهنگ) بود. وثوق فرزند میرزا ابراهیم معتمد السلطنه و نوه محمد قوام الدوله آشتیانی بود و احمد قوام السلطنه هم برادر کوچکترش بود. او در فاصله سال های 1295 تا 1999، 2 دوره نخست وزیر شد و در پی اعتراضات به قرارداد 1919 که ایران را به نوعی تحت الحمایه بریتانیا قرار می داد مجبور به استعفا از صدارت شد.

دختر امیرکبیر وارد می شود

تاج الملوک دختر بزرگ تر امیر کبیر و عزت الدوله در اولین ازدواج خود با مظفرالدین شاه ازدواج کرد که محمد علی میرزا (محمد علی شاه) ثمره همین ازدواج است. بعد از مدتی به دلیل بروز اختلاف بین تاج الملوک و شکوه السلطنه مادر مظفرالدین شاه این ازدواج به طلاق و جدایی انجامید. او سپس  همسر میرزا ابراهیم خان معتمد السلطنه بود و به همین دلیل در دوره ای در این خانه زندگی می کرد تا این که ازدواج او و میرزا ابراهیم خان بدون هیچ ثمر و فرزندی به طلاق می انجامد.

معماری خانه 

این خانه در ابتدا مساحتی در حدود ۱۲ هزار متر مربع داشته است که در حال حاضر فقط بنای باقی مانده شامل خانه‌ی اندرونی و بیرونی است که همین دو بخش نیز در تاریخ دستخوش تغییرات بسیاری شده است. این سرا به صورت مثلثی ما بین کوچه های میرزا محمود وزیر، کوچه محدث و کوچه وزیری محصور و ورودی این مجموعه از کوچه محدث فعلی بوده است. کوچه سرای وثوق الدوله (محدث) به نام عصمت السلطنه (همسر محمد قوام الدوله) یا کوچه سوراخی معروف بوده و فضای سبز و پارک فعلی موجود نیز، در آن زمان به عنوان کالسکه‌خانه در کنار خانه اصلی مورد استفاده بوده است.

در مجاورات این خانه‌، حمام قوام‌الدوله قرار داشته که درگذشته از این خانه دری به حمام باز بوده است. قسمتی از بنا در تعریض کوچه میرزا محمود وزیر از بین رفته که به احتمال زیاد متصل کننده بخش درونی و بیرونی به یکدیگر بوده است همچنین تبدیل ایوان تابستانی به تالار آینه کاری، از دیگر تغییرات بنا است که پس از توسعه ارتباط ایرانیان با کشورهای اروپایی صورت گرفته است.

نظم و تقارن موجود در خانه چشم نواز است و این نظم و تقارن موجود در بنا با آجر و چوب تکمیل شده است. وجود اتاق هفت دری از جمله مهم ترین عوامل زیبایی این خانه است. هفت دری جزو عناصر مهم معماری ایرانی اسلامی بوده است.

سابقه خانه 

خانه‌ی قوام الدوله در سال 1211 هجری خورشیدی و در زمان محمدشاه قاجار ساخته شد و به یکی از صاحب‌منصبان دوره‌ی قاجار به نام میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی تعلق داشت. خانه‌ی قوام الدوله با مساحت حدود 12 هزار متر مربع ساخته شد که در حال حاضر فقط بنای ساختمان باقی مانده است. این خانه در دوره‌های مختلف بازسازی شده ولی مهم‌ترین آن‌ها مرمت آن در سال‌های 1345 تا 1350 بوده است که توسط محمد کریم پیرنیا انجام شد.

 همجنین بازسازی کاشی‌های قجری به واسطه‌ی استاد حبیبیان انجام شده است. این خانه به صورت موروثی به وثوق می‌رسد و به همین دلیل به خانه‌ی وثوق نیز شهرت دارد. خانه‌ی قوام الدوله در سال 1377 در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید. خانه‌ی قوام الدوله در 29 فروردین سال 1381، به عنوان دفتر سازمان ایکوموس شروع به کار کرد. ایکوموس سازمانی است که وظیفه‌ی آن نگهداری از اماکن تاریخی زیرمجموعه‌ی میراث فرهنگی کشورها در سرار جهان است.

وقوع آتش سوزی در نیروگاه برق آلستوم ستارخان تهران

بیشتر بخوانید:

«وثوق‌الدوله، نخست‌وزیر دوره قاجار» در کنار جمعی از درباریان (عکس)

پادشاهان قدیم چه می‌خوردند! از زبان فلامینگو تا خوراک طاووس!

فصل اول «بامداد خمار» زیر ذره‌بین نقد

در خاطرات ناصرالدین‌شاه؛ تنبلی در دربار و شیوع وبای شدید در بصره

تماشاخانه

موج برکناری زنان متخصص در میراث فرهنگی ایران / غیر متخصصین همچنان بر صندلی قدرت نشسته‌اند

ببینید آتش‌سوزی‌های صنعتی و تجاری در ایران / طی یک ماه بیش از ۳ آتش‌سوزی / نشت گاز ، سهل‌انگاری یا عمدی؟

فیلم های دیگر